»  زۆنی زانیاری

کۆمەڵێک زانیاری دەربارەی شارستانیەتی یۆنانی

ماموستا یاسین احمد - وه‌رگێری ماڵپه‌ر
شارستانیەتی رۆمانی بە زمانی ئینگلیزی بەناوی (Roman Civilization ) دێت، ئەم شارستانیەتە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی شەشی پێش زاین ، شارستانیەتیەکی زۆر بەھێز بوو و توانی کۆنترۆلی تەواوی ناوچەکانی دەوروبەری دەریای ناوەڕاست بکات. لەسەرەتادا چەند پاشایەکی بەھێز حوکمیان دەکرد و حەفت پاشا یەک لەدوای یەک حوکمیان کرد. 
دواتر بۆ ماوەیەک سیستەمێکی کۆماری وەرگرت ، دواتر بووە ئیمپراتۆریەت و گرنگترین ئیمپراتۆرەکانیان بریتی بوون لە کیۆلیۆس  قەیسەر و ئۆگستس قەیسەر . 
لە شارستانیەتی رۆمانی چەندین کەسایەتی سیاسی و سەرکردەی سەربازی و نوسەر و فەیلەسۆف دەرکەوتن، تا ئێستاش ئاسەواری شارستانیەتی رۆمانی بەسەر ئەوروپا ماوە و خەلکێکی زۆر ساڵانە روو لە ئەوروپا دەکەن بەمەبەستی بینینی شوێنەواری رۆمانەکان . 
دەرکەوتنی ئیمپراتۆریەتی رۆمانی 
کاتێک کۆماری رۆمانی دامەزرا بۆ ماوەی پێنج سەدە حوکمی کرد و پاشاکانیان بە سەرکردەکان گۆڕی ، دەسەڵاتی رۆمانەکان لەم سەردەمە زۆر فراوان بوو و زۆربەی ناوچەکانی ئەوروپا و دەریای ناوەڕاستی گرتەوە . 
دواتر ئیمپراتۆریەتی رۆمانی دامەزرا و دەسەڵاتدار پێی دەگوترا ئیمپراتۆر بەتایبەتی لە سەردەمی ئۆگستس کە لە سەدەی چواردەیەم حوکمی کردووە ، دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتی بەردەوام لە فراوان دابوو تا گەیشتە ناوچەکانی رۆژئاوا و باشووری ئەوروپا و باکووری ئەفریقیا و بەشێک لە رۆژھەڵاتی ناوەڕاست . 
لە رووی رۆشنبیرییەوە ئیمپراتۆریەتی رۆمانی زۆر دەوڵەمەند بوو و ژمارەی دانیشتوانەکەی دەگەیشتە زیاتر لە دوو ملیۆن کەس و بۆ ژیانی خۆیان پشتیان بەکار کشتوکاڵی دەبەست . 
لەسەردەمی ئیمپراتۆر قوستەنتین چەندین گۆڕانکاری گەورە لەسەدەی چواردەھەم روویدا ، ئەم ئیمپراتۆرە ئاینی فەرمی وڵاتی گۆڕی بۆ مەسیحیەت و پەرستگای دروست کرد و شاری قوستەنتینەیەی دروست کرد لە رۆژھەڵاتی رۆما . 
تایبەتمەندی شارەکانی رۆمانی 
شارەکانی ئیمپراتۆریەتی رۆمانی یەکجار خاوێن بوو و چەندین کاری زێرابی بۆ ئەنجامدراوە لەگەڵ کەناڵی ئاوی و پێشکەوتنی ئەندازیاری و شوێنەواری ئەم کارانە تا ئێستا ماوە . 
لەسەردەمی رۆمانەکان زمانی لاتینی زمانی فەرمی بوو و ھەموو نووسینەکان  بەم زمانە بوو ، گرنگترین شوێنەواری نووسراویش کە تا ئێستا مابیتەوە بە زمانی لاتینی بێت ،  بریتی بوون لە وتاری شیشرۆن و مێژووی لیڤی وتاسیتس و درامای تیرینس و ھۆنراوەکەی فرجیل . 
سەرچاوە | الموضوع 
 


«  مافی بڵاوکردنه‌وه‌ی ئه‌م بابه‌ته‌ بۆ کوردزۆن پارێزراوه »  
1540بینین‌‌‌
5 مانگ پێشتر - Oct 11 2023 9:55PM